‹ Terug

Geschiedenis van de mortuariumfotografie en -video.
 

Mortuariumfotografie en -video nemen een bijzondere plaats in in de geschiedenis van de beeldende kunst. Sinds de 19e eeuw dienen ze als intieme en collectieve getuigenissen van de dood, als pogingen om de aanwezigheid van een overleden persoon vast te houden en, meer recentelijk, als hulpmiddelen om begrafenisrituelen met een hernieuwde gevoeligheid te begeleiden.
 

Het begin: postmortale fotografie in de 19e eeuw
 

Met de uitvinding van de daguerreotypie in 1839 werd fotografie al snel toegankelijk voor de middenklasse. In een tijdperk dat gekenmerkt werd door hoge sterftecijfers, vooral onder kinderen, werd postmortale fotografie een manier om een laatste beeld van de overledene te bewaren. Deze foto's werden kort na het overlijden genomen, vaak in naturalistische poses (met gesloten ogen of soms geschilderde open ogen), en hadden als doel het leven symbolisch te verlengen en de herinnering vast te leggen.
 

Bekijk deze video (let op: deze video is informatief, maar kan schokkend zijn voor gevoelige personen).
 

Deze foto's waren kostbaar: in veel gevallen waren ze het enige bestaande portret van een overleden dierbare. Ze werden bewaard in familiealbums, ingelijst of bij zich gedragen in medaillons.
 

20e eeuw: geleidelijke verdwijning van de praktijk
 

Met de medicalisering van de dood, de professionalisering van de uitvaartzorg en de verandering in culturele gevoeligheden nam de postmortale fotografie in de twintigste eeuw af. Het taboe rond de dood nam in het Westen toe en de visuele praktijken rond het overlijden werden discreter en zelfs gemarginaliseerd.
 

Toch blijven sommige documentairefotografen en kunstenaars het levenseinde en de rouw verkennen via de fotografie, waarbij ze zich niet langer uitsluitend richten op het lichaam van de overledene, maar ook op rituelen, plaatsen (ziekenhuiskamers, rouwkamers) of de rouwende nabestaanden.
 

De rouwvideo: tussen herinnering en eerbetoon.
 

De opkomst van de videocamera in de jaren 1980 opende nieuwe mogelijkheden: sommige families begonnen momenten van bezinning of zelfs begrafenisceremonies op te nemen. Maar pas in de 21e eeuw ontwikkelde de rouwvideo zich tot een echte uitingsvorm, met name door de opkomst van bedrijven die gespecialiseerd zijn in gefilmde eerbetonen.
 

Deze video's nemen verschillende vormen aan: montage van familiearchieven, gefilmde getuigenissen van naasten, opnames van de religieuze of seculiere ceremonie, integratie van muziek en gepersonaliseerde teksten. Ze zijn bedoeld om de nagedachtenis van de overledene te eren, herinneringen door te geven en ondersteuning te bieden bij het rouwproces.
 

Vandaag: tussen traditie, innovatie en spiritualiteit.

 

In het tijdperk van digitale technologie en sociale media krijgen rouwfotografie en -video's een nieuwe zichtbaarheid. Er zijn platforms waarop virtuele gedenkplaatsen kunnen worden gecreëerd, online videotributes kunnen worden gedeeld of zelfs op afstand een ceremonie kan worden bijgewoond dankzij livestreaming.
 

Opkomende technologieën zoals augmented reality en hologrammen beginnen deze praktijk ook te veranderen. Het wordt bijvoorbeeld mogelijk om video's met getuigenissen te integreren in fysieke dragers (gedenkstenen, lijsten) of om een boodschap van de overledene te laten verschijnen via een smartphone in de buurt van een voorwerp of een plaats.
 

Deze nieuwe vormen vervangen de traditionele rituelen niet, maar verrijken ze door andere manieren aan te bieden om het leven te vieren, een symbolische band te behouden of een emotionele en spirituele erfenis door te geven aan toekomstige generaties.
 

Tussen de traditie van het fotograferen van overleden personen in een alledaagse omgeving en het taboe van vandaag, is het filmen van de afscheidsceremonie een goede manier om de herinnering aan dit moment, dat deel uitmaakt van het leven, op een waardige manier te bewaren, zonder schokkend te zijn.
 

In de Angelsaksische landen is het maken van begrafenisvideo's al tien jaar erg populair. Hier zijn enkele links die hiervan getuigen.